Cząber - przepisy na dania

Opis ogólny

Cząber (Satureja) to aromatyczne zioło należące do rodziny jasnotowatych, znane również pod nazwami takimi jak cząberek, pieprzyca górska oraz – w języku angielskim – jako savory. Najczęściej w kuchni stosowany jest cząber ogrodowy (Satureja hortensis), wykorzystywany jako przyprawa w postaci suszonej lub świeżej. Ma wyrazisty, lekko pikantny smak, przypominający połączenie tymianku i mięty, co sprawia, że doskonale komponuje się z daniami mięsnymi, warzywnymi oraz z roślinami strączkowymi. Jest szeroko stosowany w kuchniach bałkańskiej, niemieckiej, włoskiej i francuskiej.

Cząber – składniki odżywcze

• Wartość energetyczna: 0 kcal – dane dla surowego cząbru, 100 g
• Białko: 0 g – surowy cząber, 100 g
• Tłuszcz całkowity: 0 g – surowy cząber, 100 g
• Węglowodany (przyswajalne): 0 g – surowy cząber, 100 g
• Sód: 0 mg – surowy cząber, 100 g

Cząber – historia i pochodzenie

Cząber był znany już w starożytnym Rzymie i Grecji, gdzie wykorzystywano go zarówno jako przyprawę, jak i roślinę ogrodową. Pochodzi z rejonu śródziemnomorskiego oraz Zachodniej Azji, gdzie był stosowany jako składnik codziennej diety już ponad 2000 lat temu. W średniowieczu rozprzestrzenił się na tereny Europy Środkowej i Północnej, gdzie do dziś jest popularnym ziołem przyprawowym. Jego uprawa w ogrodach klasztornych i przydomowych ogródkach była powszechna dzięki łatwej pielęgnacji i intensywnemu aromatowi.

Cząber – odmiany

• Cząber ogrodowy (Satureja hortensis) – najczęściej stosowany w kuchni, jednoroczny, o delikatniejszym smaku.
• Cząber górski (Satureja montana) – odmiana wieloletnia, o ostrzejszym smaku i silniejszym aromacie, wykorzystywana głównie w kuchni południowoeuropejskiej.

Rodzaje cząbru

• Świeży cząber – dostępny sezonowo, wymaga szybkiego użycia lub odpowiedniego przechowywania.
• Suszony cząber – najczęściej spotykany, o skoncentrowanym aromacie.
• Cząber mrożony – mniej popularny, możliwy do uzyskania domowym sposobem poprzez mrożenie świeżych listków.

Cząber – zamienniki

• Tymianek – o podobnym profilu smakowym, pasuje do większości tych samych dań; można używać w proporcji 1:1.
• Mażeranek – delikatniejszy, dobrze sprawdza się jako zamiennik w daniach warzywnych (zaleca się zwiększenie ilości).
• Oregano – intensywniejszy w smaku, najlepiej stosować w recepturach kuchni śródziemnomorskiej; należy używać ostrożnie, w mniejszych ilościach.
• Rozmaryn (świeży lub suszony) – bardziej żywiczny w aromacie, zalecany do mięs i dań pieczonych; należy stosować w mniejszych ilościach niż cząber.

Co zrobić z cząbru?

Cząber jest popularnym składnikiem przyprawowym w kuchniach bałkańskiej, południowoeuropejskiej i niemieckiej. Najczęściej stosuje się go do przyprawiania roślin strączkowych – soczewicy, fasoli, grochu – ponieważ jego intensywny smak dobrze równoważy ich ziemisty charakter. Wykorzystywany jest również w mieszankach przyprawowych do mięs (zwłaszcza baraniny, wieprzowiny oraz dziczyzny), zup, kiszonek (np. ogórków kwaszonych) i domowych pasztetów. W kuchni francuskiej wchodzi w skład klasycznych mieszanek ziołowych, takich jak fines herbes.

Jak przechowywać cząber?

Świeży cząber najlepiej przechowywać w folii lub szczelnie zamkniętym pojemniku w lodówce – należy go zużyć w ciągu kilku dni. Alternatywnie można owinąć go w wilgotny ręcznik papierowy i umieścić w pojemniku, co wydłuża jego świeżość. Suszony cząber należy przechowywać w szczelnie zamkniętym słoiku, w suchym i ciemnym miejscu – zachowuje aromat nawet do roku. Można go również zamrozić – najlepiej posiekać świeże listki i zamrozić je w pojemniku lub foremkach do lodu z dodatkiem niewielkiej ilości oleju.